Predsednik Dokumentaciono-informacionog centra „Veritas“ Savo Štrbac ocenio je da je nedavno objavljeni originalni spisak Diane Budisavljević sa imenima i prezimenima 5.800 srpske dece spašene iz ustaških logora dragocen istorijski dokument, koji će razjasniti mnoge dileme. Štrbac je istakao da je najvažnije to što se u dokumentu, koji je u petak, 21. aprila, obelodanio direktor Muzeja žrtava genocida Dejan Ristić, nalaze ne samo osnovni podaci o toj deci – nego i ko ih je preuzeo i u koje su porodice otišla, tako da postoji mogućnost da oni koji su još živi mogu da pronađu svoju braću i sestre iz tog vremena, sa kojima su izgubili kontakt. „Dokument je veoma značajan sa istorijskog aspekta, posebno ako imamo na umu istorijsku reviziju u Hrvatskoj, prvenstveno kada je reč o Jasenovcu. Međutim, mislim da su imena koja se ovde pojavljuju već negde zapisana“, rekao je Štrbac u izjavi za Srnu. On je naveo da je logoraš Dragoje Lukić, kozaračko dete u vreme Drugog svetskog rata, uložio mnogo truda da pronađe dvadesetak hiljada dece koja su bila u ustaškim logorima. „Na kraju krajeva, i u Memorijalnom centru Jasenovac imate imena i prezimena 20.000 dece i podatke o tome ko su, šta su i odakle su. Naravno, istoričari će uporediti spiskove iz ovog dokumenta Diane Budisavljević sa onim postojećim. Verovatno je da su oni već popisani, ali je ovaj spisak mnogo širi i mnogo važniji“, ocenio je Štrbac. Štrbac je podsetio da se u Hrvatskoj, uglavnom, nije dovodilo u pitanje da su ta deca bila u logorima, da ih je Diana Budisavljević preuzela i poslala mahom hrvatskim porodicama. „Posebno je reč o deci čiji su roditelji ili pobijeni ili odvedeni dalje u logore po Nemačkoj. Hrvati od toga prave `humanitarnu akciju` i pripisju to tadašnjoj ustaškoj vlasti i državi, kao i mnogim, navodno, humanim ljudima u Hrvatskoj, koji su preuzeli brigu o toj deci“, rekao je Štrbac. Autentični spisak sa imenima i prezimenima srpske dece biće izložen od sutra u 12.00 časova, pa u narednih deset dana u atrijumu Narodnog muzeja Srbije. Muzej žrtava genocida u Beogradu došao je u posed originala spiska Diane Budisavljević sa imenima i svim podacima oko 5.800 srpske dece spasene iz ustaških logora smrti Nezavisne Države Hrvatske, za koji se mislilo da je izgubljen ili uništen, saopštio je prošle sedmice direktor Muzeja žrtava genocida u Beogradu Dejan Ristić. Ristić je naveo da je spisak srpske dece nastao u „Zavodu za gluVonemu decu“ u Zagrebu u okviru „akcije Diane Budisavljević“ i prvi put je predstavljen javnosti. Prema njegovim rečima, taj spisak sadrži imena i prezimena dece, njihovih roditelja, datum i naziv logora iz kojeg su spasena, kao i starosnu dob i identitet hrvatskih usvojilaca. Ristić je naveo da je ovaj spisak dece nastao u drugoj polovini 1942. godine nakon Bitke na Kozari, te da je reč o prvorazrednom istorijskom izvoru do sada nepoznatom javnosti za koji se smatralo da je nestao tokom Drugog svetskog rata. „Mi sada prvi put živoj deci, koja su sada ljudi u dubokoj starosti i koja još tragaju za svojim identitetom, kao i njihovim potomcima, možemo da ponudimo podatak koji je njihov stvarni identitet“, rekao je Ristić.

Povodom Dana Muzeja žrtava genocida  je u toj ustanovi prvi put predstavljen originalan spisak Diane Budisavljević sa imenima i svim podacima oko 5.800 srpske dece spasene iz ustaških logora Nezavisne Države Hrvatske, kao i artefakti iz perioda Drugog svetskog rata, koji svedoče o stradanju pripadnika srpskog naroda, ali i drugih pripadnika jugoslovenskih naroda. Direktor Muzeja žrtava genocida i istoričar Dejan Ristić naveo je da je ta ustanova tokom prošle godine došla u posed različitih artefakata, a da je epohalno otkriće spisak srpske dece iz Zavoda za gluhonijemu djecu u Zagrebu, nastao u drugoj polovini 1942. godine, koji sadrži podatke o identitetu 5.800 dece, za koji se smatralo da je uništen. Kako je objasnio, reč je spisku koji sadrži sve podatke o deci, uključujući redni broj, ime i prezime, ime oca i majke, mesto rođenja, datum i logor smrti iz koga je dete spašeno, starosna dob deteta i identitet hrvatskih usvojitelja. „Sada po prvi put živoj deci, koja su sada ljudi u poodmaklim godinama, koji još uvek tragaju za svojim identitetom kao i njihovim potomcima možemo da ponudimo informacije o njihovom stvarnom identitetu“, rekao je Ristić na konferenciji u Muzeju žrtava genocida. Dodao je da spisak predstavlja prvorazredni istorijski izvor za kojim se dugo tragalo navodeći da su uspeli da dođu do njega zahvaljujući podršci državnih organa Srbije. Naveo je da će ti artefakti biti na raspolaganju naučnoj zajednici i istraživačima iz Srbije i inostranstva i da će oni služiti obogaćivanju i objektivizaciji znanja o tome šta se dešavalo pripadnicima našeg naroda i drugim nedužnim žrtvama sa prostora Jugoslavije tokom Drugog svetskog rata. Ristić je ukazao da se među artefaktima nalaze i tri primera hladnog oružja korišćenih od strane hrvatskih ustaša za likvidaciju Srba na teriroriji Nezavisne Države Hrvatske (NDH), cigla iz jasenovačkog gubilišta, kao i veliki broj primeraka prepiski iz logora. „Prošle godine smo otkupili više hiljada pisama iz Drugog svetskog rata uključujući i dve prepiske dva bračna para koji su bili zatočeni u dva posebna logora za oficire“, naveo je Ristić. Ristić je naveo da je tokom 2022. godine Muzej postigao zapažene rezultate u naučnoistraživačkoj delatnosti, realizaciji programa u oblasti kulture, obrazovanja, umetnosti i dodao da je prioritet bilo obogaćivanje zbirki, kao i stručna obrada građe koja kontinuirano pristiže u tu ustanovu. „Samo tokom prošle godine obogatili smo zbirke i fondove Muzeja žrtava genocida u većem obimu nego u prvih 30 godina njegovog postojanja. U pitanju je više hiljada artefakata, arhivskih dokumenata, fotografija, trodimenzionalnih predmeta, audio-vizuelnih zapisa nastalih tokom Drugog svetskog rata“, rekao je Ristić. Tokom prethodnih godinu dana, dodaje, Muzej je realizovao niz izložbi, između ostalog i u Parizu, Podgorici, Skoplju. „Muzejska građa pohranjena u ovoj ustanovi kulture nije samo klasična uobičajena muzejska građa, ta građa je pre svega dokaz o zločinu“, rekao je Ristić. Pomoćnik direktora Muzeja žrtava genocida Stanko Debeljaković naveo je da se sa velikom odgovornošću i pijetetom pristupa takvim temama te da će se i u narednom periodu nastaviti sa prikupljanjem istorijske građe. „Nastavićemo da radimo tako i pokušaćemo da uz podršku države u narednom periodu budemo još efikasniji i doprinesemo kulturi sećanja naše države zbog svih građana Srbije“, rekao je Debeljaković. Diana Budisavljević bila je humanitarka austrijskog porekla, udata za lekara srpske nacionalnosti u Zagrebu, koja je tokom Drugog svjetskog rata spasila više od 10.000 dece iz ustaških logora smrti u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Deca koju je pokušavala da spasi su bila uglavnom srpske nacionalnosti sa područja NDH. Diana Budisavljević je vodila kartoteku o deci, s nadom da bi jednoga dana ona mogla biti vraćena svojim biološkim porodicama, ali joj je po nalogu Ministarstva socijalne politike Hrvatske 28. maja 1945. godine ta dokumentacija oduzeta.